رسانهٔ تصویری شهرکتاب (BookcityTV) در یکی از برنامههای خود به پوشش نشست بررسی کتاب رودخانههای مریخ پرداخته است [۰۰:۰۰:۰۰]. در این پنل که با اجرای آرش امیراحمدیان برگزار شد، در کنار مترجمان و پژوهشگران برجستهٔ ادبیات گمانهزن از جمله خانم گنجی، محمود حاجزمان، محمدحسین جهانپناه و فرزین سوری حضور داشتم و گفتوگوی بسیار مفصلی دربارهٔ جهانسازی این رمان و وضعیت ادبیات علمیتخیلی در ایران شکل گرفت [۰۰:۰۱:۱۸].
محورهای اصلی و جذاب این نشست عبارتند از:
- خلاصهٔ داستان رودخانههای مریخ: مروری بر ایدهٔ کلی کتاب؛ آیندهای دور در سال ۱۷۰۰ شمسی، دورانی که هوش مصنوعی ناپدید شده، بردهداری بازگشته و ماجرای دوقلوهایی به نام تارا و تمیم در یک مدرسهٔ نظامی در مدار مریخ آغاز میشود [۰۰:۰۴:۴۷].
- علمیتخیلی سخت یا نرم؟: بحث دربارهٔ تفاوتهای این دو زیرژانر با اشاره به آثاری چون «جنگ ستارگان» و داستانهای سخت «استانیسلاو لم» [۰۰:۰۸:۰۷]. همچنین بررسی دلایلی که رودخانههای مریخ را در دستهٔ علمیتخیلی نرم قرار میدهد [۰۰:۱۱:۲۰].
- نقد گودریدز و چالش بومیسازی افراطی: مطرح شدن نقدی از یک خواننده دربارهٔ استفاده از اسامی و مکانهای شرقی/خاورمیانهای در آیندهٔ فضایی [۰۰:۱۳:۲۰].
- چرا مخاطب ایرانی با بومیسازی بیگانه است؟: صحبتهای خانم گنجی دربارهٔ اینکه چون ژانر علمیتخیلی را وارداتی میدانیم، در برابر پذیرش اسامی بومی در فضا گارد داریم [۰۰:۱۸:۲۶].
- سوار سفینه شدن دغدغهٔ کیست؟: بحث فرزین سوری دربارهٔ اینکه آیا فضا و تکنولوژی، دغدغهٔ اورجینال یک کاراکتر ایرانی محسوب میشود یا خیر؟ [۰۰:۲۳:۳۹].
- فناوری مرز ندارد: توضیح محمدحسین جهانپناه مبنی بر اینکه پیشرفتهای تکنولوژیک (مثل گوشیهای هوشمند) جهانی هستند و مختص غرب نیستند [۰۰:۲۷:۰۷].
- مادربزرگ سایبورگ و داستانهای روزمره: روایتی از اولین داستان علمیتخیلیام در دوران راهنمایی [۰۰:۳۰:۲۴] و مثال جذابی دربارهٔ مادربزرگم که به دلیل داشتن باتری قلب (پیسمیکر)، عملاً یک سایبورگ بود! [۰۰:۳۲:۲۴].
- تالاب انزلی در قالب علمیتخیلی: مثالی از وجود سوژههای علمیتخیلی در زندگی روزمرهٔ ایران، مانند گونههای مهاجم در تالاب انزلی و شباهت آن به هیولاهای فیلمهای راجر کورمن [۰۰:۳۹:۲۴].
- ایدهپردازی و جهانسازی: از تجربهٔ نوشتن برای بازی آنلاین ایرانی «آسماندژ» تا شکلگیری ایدهٔ تکینگی و ناپدید شدن رباتها در رمان [۰۰:۴۲:۳۹].
- چرا نوشتن برای نوجوانان (YA)؟: دلیل انتخاب گروه سنی نوجوان؛ مخاطبی که بدون پیشداوری و با انعطاف بالا، قصهها و جهانهای جدید را باور میکند [۰۰:۴۳:۵۴].
- بمباران ایدههای علمی: شگفتی محمود حاجزمان از گنجانده شدن بیش از ۷۶ ایدهٔ علمی مختلف در یک رمان کمحجم نوجوان [۰۰:۴۷:۱۱].
- علمیتخیلی؛ ابزاری برای ترویج علم: مروری بر تاریخچهٔ ژانر و نقش نویسندگان کلاسیک مانند آسیموف و کلارک در همگانی کردن علم در دورانی که اینترنت وجود نداشت [۰۰:۵۴:۱۴].
- تأثیر داستان بر مسیر زندگی واقعی: خاطرهٔ محمود حاجزمان از خواندن ایدهٔ «آسانسور فضایی» در کودکی که باعث شد مسیر تحصیلیاش را به سمت مهندسی عمران تغییر دهد [۰۰:۵۷:۴۲].
- فناوریهای واقعی در دل رمان: بررسی تکنولوژیهای موجود در رودخانههای مریخ مانند ایستگاههای مداری، پهپادهای مدار پایین و پیشرانههای یونی [۰۱:۰۰:۰۱].
- آلوده شدن به ادبیات در روزهای جنگ: خاطرهام از دوران کودکی در روزهای جنگ در اهواز و آشنایی با کتاب کوههای سفید در کانون پرورش فکری که نقطهٔ شروع علاقهام به این ژانر بود [۰۱:۰۲:۵۰].
- سفیدبرفی خونآشام و تغییر زاویهٔ دید: اشاره به نگاه جالب نیل گیمن به قصهٔ سفیدبرفی، که نشان میدهد چگونه تغییر زاویهٔ دید میتواند یک فانتزی را کاملاً دگرگون کند [۰۱:۰۶:۱۷].
- نثر در برابر قدرت ایده: بحث دربارهٔ اهمیت نثر داستان در قیاس با ایدهپردازی، با اشاره به قلم ضعیف اما ایدههای درخشان نویسندگانی چون مایکل کرایتون (خالق پارک ژوراسیک) [۰۱:۰۹:۴۲].
- مرگ مؤلف و قدرت تخیل خواننده: این موضوع که نویسنده تنها پازلها را در اختیار میگذارد و این خواننده است که با تخیل خود، اتمسفر و تصویر جهان داستان را در ذهنش خلق میکند [۰۱:۱۵:۳۰].
- چشمانداز و رؤیاهای نشر باژ: در پایان، امیرمحمد آقایی (مدیر انتشارات) از رؤیای صادرات ادبیات گمانهزن ایرانی، حمایت جدی از نویسندگان تألیفی و برنامههای آیندهٔ نشر باژ گفت [۰۱:۳۰:۲۶].