رسانهٔ تصویری شهرکتاب (BookcityTV) بخش چندرسانهای مؤسسهٔ شهرکتاب تهران است. این رسانه مراسم رونمایی کتاب، گفتگوهای ادبی، درسگفتارها و نشستهای فرهنگی شهرکتاب مرکزی را تولید و در یوتیوب، آپارات و اینستاگرام منتشر میکند.
یکی از برنامههای ویژهٔ این رسانه «گیکاوت» (Geek Out) است. گیکاوت با اجرای آرش امیراحمدیان به ژانرهای گمانهزن میپردازد. در یکی از اپیزودهای این برنامه، به عنوان مهمان حضور داشتم و دربارهٔ تکامل فانتزی کلاسیک به مدرن، تفاوت فانتزی شهری با فانتزی حماسی، سیستمهای جادویی، فرهنگ کنسل و جدایی خالق از اثر، و اهمیت نقد سازنده گفتگو کردیم [۰۰:۰۱:۱۶].
محورهای اصلی این گفتوگو عبارتند از:
- گذر از فانتزی کلاسیک به مدرن: در این بخش دربارهٔ تفاوتهای فانتزی سنتی، با اشاره به دنیاهای اساطیری تالکین، و فانتزی معاصر که اغلب در محیطهای شهری و امروزی رخ میدهد بحث شد [۰۰:۰۰:۱۵]. برای مثال از کتاب ناکجا نام برده شد که حوادث آن در دنیای زیرین و متروی لندن جریان دارد [۰۰:۱۴:۴۳].
- مناقشه بر سر واژگان: گفتوگویی پیرامون واژههایی نظیر «ادبیات تخیلی» و کجفهمیهای رایج دربارهٔ کلمهٔ «فانتزی» در ایران شکل گرفت [۰۰:۰۲:۴۰]. در ادامه تأکید کردیم که عبارت «ادبیات گمانهزن» جایگزین بهتر و گویاتری در برابر کلمهٔ Speculative است [۰۰:۱۷:۵۱].
- زبان فارسی و ترجمه: در بخشی از گفتوگو به ظرفیتهای بالای زبان فارسی پرداختیم و در نقد استفادهٔ نادرست از واژگان، به این نکتهٔ مهم اشاره کردم که بسیاری از ضعفهای بیانی ناشی از زبان نیست، بلکه مشکل از «فارسیندان بودنِ فارسیزبان» است [۰۰:۳۵:۱۳].
- جهانسازی و جادو: رویکردهای متفاوت به جادو در فانتزی معاصر بررسی شدند و به سیستم جادویی قانونمند برندن سندرسون اشاره شد [۰۰:۳۹:۳۳]. همچنین از آثار نویسندگانی مانند راجر زلازنی و اورسولا کی. لوگوین به عنوان نمونههای درخشان یاد کردیم [۰۰:۴۰:۱۶].
- کلیشهشکنی و پایان خوش: بحث مهمی دربارهٔ لزوم پایان خوش در داستانها مطرح شد [۰۰:۵۰:۰۷]. اشاره شد که برخلاف نگاه نویسندگان کلاسیک به نبرد خیر و شر، فانتزی مدرن درک کرده است که رنگ خاکستری نیز وجود دارد و همهٔ داستانها لزوماً نباید با خوبی و خوشی تمام شوند [۰۰:۵۱:۱۴].
- فرهنگ کنسل (Cancel Culture): با اشاره به اخبار مربوط به کنسل شدن سریال سندمن از نیل گیمن، بحثی دربارهٔ جدایی خالق از اثر و تأثیر زندگی شخصی نویسنده بر آثارش شکل گرفت [۰۰:۳۲:۱۷].
- اهمیت نقد سازنده: بر ضرورت نقد صریح پیش از چاپ کتاب تأکید شد [۰۰:۴۷:۱۸]. به عنوان نمونه، به تجربهٔ بازنویسی بخشهایی از کتاب رودخانههای مریخ پس از دریافت یک نقد تند از یک دوست اشاره کردم که در نهایت به بهبود قابلتوجه اثر کمک کرد [۰۰:۴۷:۵۵].